Претставници на Конгресот и Белата куќа се обидуваат да постигнат договор за зголемување на плафонот на долгот, само неколку недели пред законскиот рок. Доколку се пропушти рокот од 1 јуни, Министерството за финансии нема да може да го спречи банкротот на САД.
Доколку преговорите пропаднат, државата повеќе нема да може да ги исполнува финансиските обврски, предвидуваат економистите хаос. Тој датум околу 1 јуни, наречен „Датум-Х“, зависи од даночните приходи и трошење, кои може драстично да се разликуваат од недела во недела, пишува Вашингтон пост.
„Тоа би била смртоносна комбинација“, вели Марк Занди, главен економист во Мудис.
Ако Конгресот не го подигне сегашниот плафон на долгот од 31,4 милијарди долари, тоа би можело да метастазира и да го урне целиот финансиски систем, што на крајот ќе ја уништи економијата.
Тешко е да се пресмета односот помеѓу падот на вредноста на домовите, зголемувањето на каматните стапки и дестабилизираниот глобален финансиски систем. Некои проценки велат дека повеќе од 8 милиони работни места би можеле да бидат елиминирани, каматните стапки на хипотеките би можеле да се зголемат за повеќе од 20 отсто, а економијата може да се намали исто толку драстично како што се случи за време на рецесијата во 2008 година.
Неизвесноста достигна ниво невидено со години откако тенкото републиканско мнозинство во Претставничкиот дом го услови подигањето на дозволеното ниво на долг со намалување на трошоците.
„Не знаеме – ова никогаш не се случило“, рече Клаудија Сем, економист кој работеше во Федералните резерви.
„Она што толку многу ме загрижува е што не можам да предвидам, и мислам дека никој не може, што се случува на X+1?“, вели таа. Најголемата опасност лежи токму во непредвидливоста, предупредуваат економистите, особено ако рокот се продолжува за недели и месеци. Ризиците драстично се зголемуваат доколку застојот трае.
Пад на берзата
Волстрит веројатно би бил првата проблематична точка, пишува Вашингтон пост.
Засега финансиските пазари не се потресени. Во моментов, цените на државните обврзници кои доспеваат околу крајниот рок пораснаа, но повеќето не ги забележуваат овие нестабилности. Но, колку повеќе Америка се приближува до 1 јуни, толку повеќе се очекува зголемување на тензиите.
Стравувањата од суверено неисполнување на обврските ќе го зафатат финансискиот систем – акции, обврзници, заеднички фондови, деривати – пред да се рашират во пошироката економија, велат експертите извлекуваат средства од пазарот за да се зачува нивниот пристап до краткорочни парични средства. Последен пат американската влада беше блиску до банкрот за помалку од една недела во 2011 година во времето на претседателот Барак Обама. Главните берзански индекси паднаа за околу 20 отсто.
„Мудис аналитика“ проценува дека цените на акциите би можеле да паднат за околу една петтина, со што ќе избришат милијарди долари од богатството на домаќинствата и ќе ги уништи сметките за пензионирање на милиони Американци.
Белата куќа проценува дека падот може да биде поблиску до 45 проценти. Пазарот на обврзници исто така би бил потресен, бидејќи вредноста на постоечките државни обврзници би пропаднала поради повисоките приноси на новите.
Остра рецесија
Ако застојот продолжи, влијанието брзо ќе се прошири од финансиските пазари на пошироката економија.
Падот на богатството на домаќинствата низ целата земја би ги намалило трошоците, што исто така би и наштетило на економијата. Според една проценка, банкротот на државата ќе ги зголеми каматните стапки на хипотекарните заеми над 8 проценти и ќе предизвика пад на продажбата на недвижности за 23 проценти. Најдрастичен ефект би бил суспензијата на плаќањата на десетици милиони американски семејства кои зависат од благосостојба, бонови за храна и Медикер.
Пробивањето на плафонот на долгот може да уништи 8 милиони работни места, предупредува Белата куќа.
Доколку се надмине лимитот на долгот, претседателот Џозеф Бајден предупреди дека тоа би можело да ја доведе американската економија во слободен пад. Пробивањето на плафонот на долгот може да уништи 8 милиони работни места, според една неодамнешна анализа.
Милиони федерални вработени без плата
Кога Конгресот нема навреме да го одобри новиот буџет, американската влада има одредена процедура: агенциите чии трошоци не се одобрени ги подготвуваат работниците за годишен одмор, додека најважниот персонал добива инструкции да продолжат да работат без плата.
Во изминатата деценија тоа се случи три пати најмалку еден ден. Сите работници обично добивале плата подоцна.
Не е јасно што би се случило сега. Неизвесноста може да влијае на американската војска, инспекторите за безбедност на храна, контролорите на летање и работниците на други витални работни места. Федералната влада е најголемиот работодавач во нацијата, со приближно 4,2 милиони вработени.
Колапсот на социјалното осигурување
Повеќе од 60 милиони луѓе добиваат месечна социјална помош. Сличен број зависи од државното здравствено осигурување Medicare. Буџетските експерти се скептични дека Министерството за финансии ќе има можност на постарите да им ги испрати тие поволности, особено ако блокадата трае со недели или месеци.
Зголемување на трошоците за задолжување на САД
Со издавање обврзници, американската влада може релативно евтино да позајмува пари.
Поради нивната безбедност, американските државни обврзници станаа клучен елемент во светскиот финансиски систем. Служејќи како резерви за сè, од странските централни банки до фондовите на пазарот на пари, американските обврзници се широко признати како една од најбезбедните и најликвидните инвестиции.
Една проценка на Институтот Брукингс, тинк-тенк со седиште во Вашингтон, покажа дека прекршувањето на границата на долгот може да ги зголеми трошоците за задолжување на САД за 750 милијарди долари во следната деценија.
Ширењето на економската криза низ светот
Многу земји ги зачувуваат своите резерви со купување на големи количини на американски државен долг. Но, прекршувањето на плафонот на долгот може да ја намали вредноста на тие обврзници.
Економистите стравуваат дека ова драматично ќе го зголеми бројот на презадолжени земји, како што се Шри Ланка и Пакистан, заедно со потенцијалната глобална геополитичка нестабилност.
Притисокот од Федералните резерви да ги зголеми каматните стапки во текот на изминатата година за да ја спречи инфлацијата веќе ја намали вредноста на американските обврзници за многу нации. Повеќе од половина од светските девизни резерви сега се чуваат во американски долари – околу три пати повеќе од која било друга валута.
Паѓање на доларот
Недостатокот може да наштети на позицијата на Америка на светската сцена, велат аналитичарите.
Финансиските експерти веќе забележаа знаци дека светската економија почна да се одвојува од зависноста од доларот, бидејќи земјите како Бразил и Малезија бараат почесто тргување со други валути. Околу 60 отсто од меѓународната трговија сè уште се врши во долари, но неисполнувањето на долгот на САД може да го промени тоа, бидејќи ќе го намали доларот.
Прекршувањето на плафонот на долгот би фрлило сомнеж врз способноста на американската влада.
„Тоа би ја поткопало глобалната доверба во нашиот политички систем, бидејќи дел од нашата позиција во светот се заснова на меѓународното верување дека нашиот политички систем е фундаментално функционален“, рече Даниел Бергстресер, професор по финансии на Универзитетот Брандеис.
